Wachten op de zelfrijdende auto?

De zelfrijdende auto is de laatste tijd weer veel in het nieuws. Zo sterk zelfs dat het goed op weg is om de hype van het jaar te worden. Lange tijd behoorde hij tot de wereld van sciencefiction en futurologen. Maar vandaag rijdt hij steeds meer door onze straten. Uiteraard staat de volledig zelfrijdende auto nog niet voor onze eigen deur of in onze garages. Maar wie had 10 jaar geleden gedacht dat een gewone gezinswagen vandaag zichzelf zou kunnen parkeren? Vorige week kondigde De Lijn nog aan dat er in 2018 een zelfrijdende shuttle komt op Brussels Airport: "Spitstechnologie die tot de verbeelding spreekt." Met 50 reizigers per uur per richting aan een gemiddelde snelheid van 15 à 20 km/u (op moeilijke stukken zal dit minder zijn, op makkelijke stukken dan weer meer). Zwaait u binnenkort ook even naar de passagiers als u hen spitstechnologisch voorbijfietst?!   

Volgens de meeste autoconstructeurs zullen volledig zelfrijdende voertuigen binnen vijf jaar over onze wegen rijden. Die gaan dan hopelijk sneller dan 20 km/u want dat is toch wat de meeste wagen doen, niet? De autoconstructeurs beklemtonen de voordelen: ze zijn veiliger, zuiniger en ze zorgen voor minder files. In Inzicht 20 ‘De zelfrijdende auto. Deel 1: baanbrekende technolution’ staan we stil bij het vooruitzicht dat elke auto in de toekomst een rijdende sensor wordt. De nieuwe technologieën bevatten immers overduidelijke kansen voor de mobiliteitssector. Vooral het voordeel voor de verkeersveiligheid is uitermate positief. 

Maar de voorspellingen van autoconstructeurs en -marketeers zijn wel erg rooskleurig, zowel wat betreft tijd van invoering als wat betreft voordelen. Zal technologie dan toch de wereld van mobiliteitsproblemen verlossen? Wat dat betreft moeten we helaas vaststellen dat de zelfrijdende auto wat kort door de bocht gaat. De vraag is of betere logaritmes dat kunnen oplossen? Sommige voordelen zijn immers twijfelachtig, er zijn behoorlijke obstakels en er zijn ook mogelijke nadelen. Dat maakt dat het droombeeld plaats moet maken voor de realiteit. Zoniet staan we binnenkort gewoon volautomatisch in de file... 

Als we niet opletten, laten we de marketeers van auto 2.0 ons een POTS-beleid aannaaien. Teveel focus op de auto leidt ons immers van de essentie. Daarvoor moet je bereid zijn mobiliteit van mensen, en niet automobiliteit, centraal te stellen. Wachten op de zelfrijdende auto zou namelijk wel eens wachten op Godot kunnen worden. Terwijl er ondertussen zoveel kan en moet gebeuren. Lees het allemaal in Inzicht 21 ‘De zelfrijdende auto. Deel 2: volautomatisch in de file’. 

Auto’s veroorzaken kanker

Afgelopen week was het weer zover: hoogtij voor files en fileleed. Dan komen de slogans en superlatieven boven. We moeten ze niet ver zoeken. Oktober, filemaand. De traagste week van het jaar. Avondspits in de soep. Dramaweek op de weg. Op naar een filerecord. Belgen zijn wereldrecordhouders filerijden. De directe economische schade van de files zoveel miljoen euro. Verschillende stemmen roepen op tot structurele maatregelen zodat we terug vooruit zouden kunnen gaan – excuseer – zouden kunnen ‘rijden’ uiteraard. Sommigen zeggen het luidop, anderen tussen de regels door: werk maken van die grote infrastructuurwerken!?

En dan komt daar plots een persbericht dat toch weer dwingt om serieus stil te staan. Het Internationaal Centrum voor Kankeronderzoek (IARC), een gespecialiseerd agentschap van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), classificeert luchtvervuiling voortaan als kankerverwekkend. De lucht die we inademen is besmet met een mengeling van substanties die kanker veroorzaken. Een mens zou bijna vergeten dat het al langer geweten is dat luchtvervuiling ademhalings- en hartziektes veroorzaakt. Luchtvervuiling is een ernstig probleem voor de volksgezondheid. Koppel dat aan het gegeven dat gemotoriseerd transport (weliswaar ter land, ter zee én in de lucht) de voornaamste oorzaak is van luchtvervuiling. Dan is het toch duidelijker dan ooit wáár we structurele oplossingen moeten zoeken?! 

We zitten dus immers met twee problemen. Auto’s veroorzaken files. Dat kost geld. Auto’s veroorzaken ook kanker. Dat kost geld... én levens. Onder andere Copenhagenize had 4 jaar geleden al  suggesties om dat duidelijk te maken:

Ze zaten nog dichter bij de waarheid dan ze zelf dachten. De analogie met sigaretten is duidelijker dan ooit. Dit soort waarschuwing is dus naar analogie volkomen logisch. Het zal heel wat mensen doen nadenken over de gevolgen van de auto. We rijden allemaal passief mee, we ademen allemaal dezelfde vervuilde lucht. We moeten niet naïef zijn, het zal heel wat mensen niet aanzetten de auto te laten staan. Men laat zelfs het roken niet, waarvan toch niemand kan beweren dat hij of zij het écht nodig heeft om andere dingen te kunnen doen (werk, recreatie, winkelen, ...)? Maar het zou het draagvlak voor en het beeld van de auto ongetwijfeld veranderen.

Er is geen enkele ruimte meer om te pleiten voor maatregelen die autoverkeer lokken. We moeten volop gaan voor maatregelen die het gebruik van luchtvervuilende auto’s ontmoedigen én die het gebruik van openbaar vervoer en ander niet-vervuilend verkeer stimuleren. Het STOP-principe uitvoeren dus. Altijd en overal. Maar in de eerste plaats in het beleid, zowel wat betreft visie, prioriteiten als centen.

Waar te beginnen? Het is pijnlijk te herinneren dat we begin deze maand (weer) mochten horen dat 2013 het slechtste jaar is sinds het begin van de metingen voor de stiptheid van de NMBS. De kwaliteit van het openbaar vervoer moét dus een topprioriteit zijn (trein én bus, en hun onderlinge afstemming). Wat haalt stimuleren immers uit als het aanbod en de kwaliteit ondermaats is? Tegelijk gaven de weekendedities van de kranten ons andere pap in de mond. Sommige plaatsten de suggestie zelfs op de voorpagina: “Banken brengen 8.000 nieuwe bedrijfswagens in het verkeer”. Bedrijfswagens écht aanpakken moet dus ook een topprioriteit zijn. Als het aantal wagens of het fiscaal voordeel nergens aangepakt kan worden, dan toch op zijn minst het type wagen zodat de luchtvervuiling aangepakt kan worden. Om de openbare ruimte vervuiling aan te pakken moet  er zonder dralen stappen gezet worden naar een slimme kilometerheffing voor alle wagens. Stappen, geen denkoefeningen! 

Belgiës verkeer is ziek en de files zijn een symptoom. We moeten echter geen symptomen, maar oorzaken bestrijden.Want die oorzaken maken ook de Belgen ziek. Letterlijk. Dat is beduidend schandaliger dan het beu zijn omdat je stil staat in de file. Gezondheid is het grootste goed zegt men. Tijd dat we ALLEMAAL inzien dat het niet de auto is. Als ze samenleggen kunnen de ministers van volksgezondheid, milieu, mobiliteit en openbare werken vast de middelen voorzien voor een brede campagne. Een actie in volle samenwerking voor het goede doel zeg maar, het is toch bijna de tijd van het jaar.

U zit in de auto, daarom staat u in de file

Een rare dag toch vandaag. Eerst de berichtgeving “België is koploper filerijden”.  Blijkbaar verliezen autobestuurders in België de meeste tijd in de file van alle Europese en Noord-Amerikaanse landen. De files in de steden Antwerpen en Brussel zouden erger dan die in bijvoorbeeld Londen, New York en Parijs. Alleen in Milaan is de verkeerschaos nog groter. Gent, Charleroi en Luik vervolledigen de top vijf van ergste filesteden in België. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek van verkeersinformatieplatform Inrix, op basis van de gegevens van circa 100 miljoen automobilisten (via hun gps). Concreet stonden de Belgen in 2011 in totaal 55 uur in de file. Wie tijdens de spitsuren onderweg is, doet gemiddeld 21 procent langer over zijn traject dan buiten de spitsuren. Ja, we staan dus veel in de file. Enfin, u weet wat we daar van denken: u staat niet in de file, u bént de file.

Daarna de berichtgeving “Vier redenen waarom u in de file staat”  alsook "Er bestaat geen mirakeloplossing". En wij die dachten dat het onweer pas vanavond over België zou trekken?! Vlaams minister van Mobiliteit Hilde Crevits ziet zogezegd vier grote oorzaken voor de zware files in ons land: 1) het wegennet, 2) de wegenwerken, 3) de stijging van het aantal verplaatsingen en 4) de vermenging van recreatief en woon-werkverkeer.

Uh? Hallo? Vergeten wij niet even de hoofdoorzaken? Zoals: mensen die voor de auto kiezen terwijl dat niet altijd nodig is. Of: aantrekpolen zodanig zetten dat ze praktisch gezien alleen bereikbaar zijn met de auto? Je moet dus geen mirakels zoeken, de oplossing is redelijk simpel: minder autorijden. Dat is echt geen utopie. In 2001 deed de Vlaming nog dagelijks gemiddeld twee verplaatsingen, met een gemiddelde totale afstand van 32 kilometer. Vorig jaar waren dat al drie verplaatsingen, goed voor 42 kilometer… "De mobiliteit van de Vlaming neemt toe", zegt Crevits.

Dat ze toeneemt is het probleem niet. Hoe ze toeneemt is het probleem. Een Vlaming legt jaarlijks heel wat kilometers aan korte autoritten (tot 5 kilometer) af. In veel gevallen is fietsen of te voet gaan dus een perfect alternatief. Voor langere afstanden is het openbaar vervoer aangewezen. Is het dan echt zo verstandig om treinen en bussen af te schaffen? In plaats van te prutsen aan het wegennet, is het beter ook meer te investeren in het netwerk van openbaar vervoer, fietsen en stappen. Het wegennet optimaliseren is wenselijk, maar optimaliseren is geen synoniem voor uitbreiden. Meer wegen hebben een averechts effect (zie ook hier). Hoe zit dat ook al weer met dat rekeningrijden? Ach ja, gebeurt in 2013 voor vrachtwagens, niet voor personenwagens. Vlaanderen is er nog niet klaar voor zogezegd. Wel, er zijn indicaties dat Vlaanderen er wél klaar voor is. Het wordt tijd dat ook het beleid er klaar voor is. Werken aan een draagvlak gebeurt niet door te zeggen dat we er niet klaar voor zijn. Een rare dag zeg ik u...

Rijden, bellen of prutsen?

Al sinds 2000 geldt in ons land een verbod om al rijdend te bellen met de telefoon in de hand. Een op de drie automobilisten belt echter nog steeds achter het stuur met de gsm in de hand. Zo bleek uit een enquête van het Belgisch Instituut voor Verkeersveiligheid. Wie achter het stuurt belt met zijn gsm in de hand loopt 75 procent meer kans op een ongeval dan wie dat niet doet. Bestuurders die bellen tijdens het rijden merken zwakke weggebruikers en verkeersborden minder snel op, hun reactietijden worden ook trager. Handsfree bellen is amper minder gevaarlijk. Prutsen met de GPS blijkt ook heel wat ongelukken te veroorzaken.

De Nederlandse politie overweegt daarom om het gebruik van de gps tijdens een rit strafbaar maken. In Nederland bepaalde de wet dat automobilisten alles moeten doen om hun auto goed te besturen, maar in 1991 werd die geschrapt omdat de politici hem te betuttelend vonden. Bestuurders moesten zelf maar weten wat veilig rijgedrag was. Vandaag blijkt dat ze het niet weten en wil men die wet terug. Mensen die zelf maar moeten beslissen maken immers niet alleen diverse keuzes, ze maken ook verkeerde keuzes.

In ons land is rijdend de gps bedienen al langer strafbaar omdat artikel 8.3 van de wegcode bepaalt dat elke bestuurder in staat moet zijn om te sturen en dus te allen tijde zijn voertuig in de hand moet hebben. Voor het mobiel bellen heeft de wetgever echter een expliciet verbod ingesteld. Maar het bedienen van de GPS of de radio, het wisselen van een cd, het eten van een broodje, het aansteken van een sigaret... leiden allemaal af van de rijtaak.

Een volledig verbod lijkt soms wenselijk want elk ongeval is er een teveel. Maar waar ligt de grens? Misschien zou een volledig verbod voor bellen achter het stuur duidelijker zijn. Maar wat dan met al die andere afleidende handelingen? Van alle mogelijke afleidingsbronnen in de wagen is de gsm alleszins met voorsprong de gevaarlijkste, zelfs al gebeurt dit handenvrij...


Met de nieuwe campagne 'Rijden is niet bellen' wil het BIVV bestuurders sensibiliseren. De nieuwe campagne loopt van 27 juli tot 23 augustus. De boodschap is duidelijk: "het is beter om helemaal niet te bellen achter het stuur". Als u niet belt zal ik geen cd wisselen, zullen we dat afspreken?

Voor de volledigheid, beestuurders die rijden en bellen: vertragen plots als zij een oproep ontvangen of zelf iemand opbellen; vertonen een aarzelend, onaangepast rijgedrag: de auto wijkt af van zijn traject en kan zelfs op een andere rijstrook belanden; zien 4 op 10 verkeersborden over het hoofd (1 op 4 met een handenvrije kit); geven in 1 op 4 gevallen geen voorrang (iets minder dan 1 op 10 met een handenvrije kit); houden zelden rekening met zwakke weggebruikers of vertonen onaangepast rijgedrag in hun aanwezigheid (bijvoorbeeld versnellen in plaats van remmen om overstekende voetgangers te vermijden); vertonen een langere reactietijd (0,3 tot 0,7 seconde langer dan normaal) maar remmen krachtiger als er een obstakel opduikt; niettemin vergroot hun totale stopafstand. Dit alles heeft als gevolg dat mobiel bellen het risico op een ongeval met 75% doet toenemen bij telefoneren met de gsm in de hand en met 24 % bij handenvrij bellen, aldus een studie van de KU Leuven (bron: persbericht BIVV 30 juli 2009).

Automobilisten sterven jonger

Sinds 1 mei 2002 staan waarschuwingsteksten met grote letters op de pakjes sigaretten, shag en sigaren. De waarschuwingen geven meer informatie over risico’s van roken voor de gezondheid. De waarschuwingen op pakjes sigaretten zijn ontstaan door een EU-richtlijn. Nu overweegt de EU verplichte CO2 advertenties voor auto’s. Daarbij zouden autoadverteerders gedwongen worden "tabak-stijl" waarschuwingen te gebruiken voor hun advertenties, die betrekking hebben op het brandstofverbruik en CO2 uitstoot van nieuwe voertuigen.

Mediaondernemingen hebben met woede op het voorstel gereageerd, die een ernstige slag naar een van hun winstgevendste bronnen van inkomsten kan veroorzaken. De automobielsector vertegenwoordigt ongeveer 9% van TV en 15% van radioreclame-inkomsten over de EU (hoewel in sommige landen de cijfers veel hoger zijn).

Is het sop de kool waard?

De leden van FEBIAC, de Belgische Federatie van de Automobiel- en Tweewielerindustrie, lanceerden al een sensibiliseringscampagne om verkeersveiligheid in de kijker te zetten. Zij deden en doen dit met het voorrangsbord als symbool en met de slogan “geef voorrang aan veiligheid”. Indien u een loep heeft kan u dit soms vinden onderaan autoreclame. Ooit gezien? Zelfs mensen in de sector hebben er vaak nog nooit van gehoord. Je zal eerder advertenties treffen die wijzen op het optrekken van 0 tot 100 km in X seconden of de topsnelheid van 250 km/u. De aanzet tot deze gedeelde visie is erg goed, maar de uitwerking ervan door de autosector wijst op een schaamlapje.

Ook het voorbeeld zelf, de anti-rook waarschuwingen, heeft een erg twijfelachtig effect. Het onderzoek naar het effect van gezondheidswaarschuwingen op sigarettenpakjes in België (Luk Joossens, April 2004) stelde vast dat het duidelijk was dat de bereidheid om te stoppen met roken de houding tegenover de waarschuwingen sterk zal beïnvloeden. Bij diegenen die binnen het jaar zouden wensen te stoppen met roken, zijn de waarschuwingen een steuntje in de rug. Bij diegenen die niet wensen te stoppen met roken, maken de waarschuwingen weinig verschil… Wat wel helpt? Een verbod op roken in de horeca doet blijkbaar wonderen.

Moraal van het verhaal: campagnes op zich hebben weinig effect. Idem voor technologie op zich. Harde maatregelen in combinatie met zachte maatregelen: meestal het winnende team!