Wat een klus, die trein tram bus

Vandaag eens iets anders gelezen over ons openbaar vervoersysteem . Goed nieuws eigenlijk.

Niet dat we het weer met minder bussen gaan moeten stellen, of dat de treinen weer wat gaan stilstaan. Niet dat de 4 ministers van mobiliteit , hoewel ze gezellig kunnen samenkomen, het nog heerlijk ongezellig oneens zijn over de aanpak van onze mobiliteit (lees Ds 22/02/2016).

Neen, ik las dat het niet aan mij ligt dat ik soms verloren loop in een metrostation. Dat ik verstrikt geraak in de wirwar van lijntjes, kleurtjes en symbooltjes op metrolijnen.  Dat ik dat niet moet steken op mijn vrouwelijke onmacht inzake kaartlezen.

Het ligt echt niet aan mij (en dus ook niet aan u als het u ook eens overkomt): het ligt aan onze vervoersnetwerken zelf. Deze zijn en worden zo complex dat ze ons menselijk verstand gewoonweg te boven gaan.

Lost in transportation: het zou zo een titel van een Oscarkanshebber kunnen zijn. Maar het is de titel van een artikel uit Sciences Advanced waarin een team van Franse en Britse onderzoekers deze vaststelling staaft aan uitgebreid onderzoek in de 15 grootste metronetwerken van de wereld.

Een doorsneemens kan maximaal 4 locaties in zijn visuele werkgeheugen opslaan, inclusief aankomst en bestemming. Er zit bovendien een informatiegrens voor het bepalen van een reis met het openbaar vervoer: deze wordt ingeschat op 8 bit. Vertaald naar een kaart betekent dit dat ons brein maar een maximum van 250 knooppunten kan verwerken. Overzichtskaarten met meer dan 250 knooppunten zijn gewoonweg niet meer leesbaar noch haalbaar voor de gebruiker.  

Gevolg: De menselijke psyche haakt af bij trajecten waarbij mensen vaker dan twee keer moeten overstappen. En zeker als er verschillende vormen van vervoer moeten gecombineerd worden om ergens te komen. Mensen verkiezen dus liever een langere route met minder overstappen boven een snellere route waarbij ze vaker moeten overstappen. En dan is de tijd voor het uitstippelen van de route nog niet meegerekend.

Die vaststelling gaat niet enkel op voor die metrogebruikers in die megasteden: ook onze gebruikers van het bus-, tram- en treinsysteem zien soms door de bomen het bos, of beter, door de trajecten de bestemming niet meer. In ons onderzoek naar vervoersarmoede bij kwetsbare groepen komt heel vaak naar voren dat de informatie rond en de leesbaarheid van bus- en treinplannen niet duidelijk is. Mensen geraken er niet omdat het systeem te ingewikkeld is. Omdat men niet weet waar men juist moet afstappen, of de stress voor het missen van een overstap zo groot is dat men liever thuisblijft. En dan hebben we het nog niet over de combinatie van tickets en tarieven gehad.

Vervoersarmoede is een vaak onderschat probleem voor vele groepen in onze samenleving: ouderen, nieuwkomers, alleenstaande ouders, mensen in armoede …. Een gebrek aan mobiliteit beperkt hun deelname aan het maatschappelijk leven en houdt hen thuis van werk, school, sociale contacten en medische zorg.

De conclusie van de onderzoekers klinkt ons dan ook als muziek in de oren: ‘Simpel gezegd moeten de kaarten van het openbaar vervoer opnieuw overdacht en overgedaan worden. Apps kunnen helpen om een reis te plannen, maar die kaarten zijn echt toe aan remake’.

We geven deze boodschap graag mee aan hen die de conceptnota van de Vlaamse regering over basisbereikbaarheid gaan vertalen naar de praktijk. Want een gelaagd systeem met veel combi-modaliteit geeft ongetwijfeld aanleiding tot vele knooppunten: graag niet meer dan 250 dus.

door Els Vandenbroeck, Mobiel 21

Wintertenen en wintertreinen

Koning Winter heerst, zoveel is duidelijk. In Diepenbeek werd naar het schijnt vannacht -20,7° C op de thermometer afgelezen! Dat zijn uitzonderlijke omstandigheden en dan kan er hier en daar al eens een probleem opduiken. Voetgangers, fietsers, autobestuurders en openbaar vervoer gebruikers ondervinden allemaal problemen. Wintertenen en schuifpartijen voor het langzaam verkeer en wie maandag in de sneeuw met de wagen ergens naartoe moest, mocht niet klagen over een half uur extra file. Wie vandaag en gisteren de wagen kon starten zonder problemen was bij de gelukkigen.

Het jaar start met vertraging en afgelaste treinen ook in bijzondere mineur voor vele spoorreizigers. De incidenten inzake treinverkeer zijn van diverse aard maar stapelen zich wel op: defecte treinen wegens vrieskou, beschadigde bovenleidingen, ongevallen, treinbestuurders die een rood licht negeren, … Wie stil staat, die staat stil. Wie vertraging heeft, die heeft vertraging. Wie zijn aansluiting mist, die mist die. Zo is dat nu eenmaal; maar of dat te wijten is aan een ongeval, een kapot treinstel of een roodlichtbestuurder, heeft een belangrijke invloed op de ervaring en houding van de reiziger. Informatie naar de reiziger toe is cruciaal: over oorzaken, toestanden en oplossingen. Net daar wringt het schoentje.

De informatie in de stations en op de website van de NMBS is soms erbarmelijk. Het is vooral intriest te noemen dat de klant en reiziger anno 2009 aan de radio of de online kranten gekluisterd moet zitten om enig nieuws te pakken te krijgen over het treinverkeer. Bij onze noorderburen kan je storingen volgen via RSS. Via NS Mobiel zie je actuele vertrektijden en verstoringen. Bovendien is er de 'sms mij bij verstoring'-service. De NMBS wil zich bij haar klanten verontschuldigen voor de ongemakken ten gevolge van het uitzonderlijke winterweer en “zal er alles aan doen om in de toekomst dergelijke incidenten zoveel mogelijk te vermijden”. INFRABEL belooft “betere informatieverstrekking aan de treinreizigers”. Allemaal goed en wel, maar dat deden ze ook reeds de voorbije jaren en echt veel merkt de klant daar vandaag temidden van de ellende nog niet van. Achter de schermen is men er wel mee bezig, maar de vruchten moeten te lang rijpen.

Het draait niet om mooie beloftes maar om eieren! We mogen hopen dat de arbeid die achter de schermen doorgaat dan ook snel zichtbaar wordt, al zal dat wellicht niet voor de prijsverhoging die volgende maand in voege zou treden zijn.